Een presentatie of interview kan een aanbestedende dienst waardevolle informatie geven over de manier waarop een inschrijver de opdracht wil uitvoeren. Denk aan de gekozen werkwijze, de beheersing van risico’s, de samenwerking binnen het projectteam of de aanpak van een concrete casus. Tegelijkertijd brengt een mondelinge beoordeling risico’s mee. Presentatievaardigheid, uitstraling of persoonlijke sympathie mogen niet ongemerkt belangrijker worden dan de kwaliteit van de aangeboden oplossing. Een presentatie kan als gunningscriterium worden gebruikt, maar alleen wanneer vooraf duidelijk is wat wordt beoordeeld, hoe de beoordeling plaatsvindt en welke betekenis de presentatie heeft voor de puntentoekenning. Dat volgt uit de rechtspraak en is recent nog eens verduidelijkt in Advies 787 van de Commissie van Aanbestedingsexperts.
Zelfstandige of afhankelijke presentatie?
Een belangrijk onderscheid is dat tussen een zelfstandig en een afhankelijk gunningscriterium.
Bij een zelfstandige presentatie wordt de presentatie los van andere onderdelen van de inschrijving beoordeeld. De inschrijver kan voor de presentatie afzonderlijk punten behalen. Een verschil tussen de score voor het schriftelijke plan en de score voor de presentatie is dan mogelijk. Een goed plan van aanpak hoeft dus niet automatisch tot een goede presentatiescore te leiden.
Bij een afhankelijke presentatie dient de presentatie uitsluitend ter verduidelijking of verdieping van een ander gunningscriterium, bijvoorbeeld het plan van aanpak. De presentatie heeft dan geen volledig zelfstandige betekenis. De aanbestedingsstukken moeten duidelijk maken aan welk criterium de presentatie is gekoppeld en op welke wijze de presentatie de eerder toegekende score kan beïnvloeden. Een te grote bijstellingsmogelijkheid kan ertoe leiden dat de presentatie feitelijk toch een zelfstandig criterium wordt, met een groter risico op willekeur of favoritisme.
Voor inkopers is het daarom belangrijk om vooraf bewust voor een van beide modellen te kiezen en die keuze duidelijk in de aanbestedingsstukken vast te leggen. Voor inschrijvers is het van belang om goed te controleren welke functie de presentatie volgens de stukken heeft.
Beoordeel de inhoud, niet de presentator
Enige subjectiviteit is bij kwalitatieve gunningscriteria onvermijdelijk. Dat maakt een presentatie niet zonder meer ontoelaatbaar. Wel moet de aanbestedende dienst het risico op willekeur zo veel mogelijk beperken. Dat betekent in ieder geval dat voor inschrijvers duidelijk moet zijn:
- welke onderwerpen zij moeten behandelen;
- op welke inhoudelijke aspecten de presentatie wordt beoordeeld;
- welke personen de presentatie moeten verzorgen;
- welke rol deze personen bij de uitvoering van de opdracht zullen hebben;
- welke puntenschaal wordt gebruikt;
- wat nodig is om een hogere score te behalen;
- of en hoe vragen van de beoordelingscommissie worden meegewogen;
- hoe de presentatie zich verhoudt tot de schriftelijke inschrijving.
Alleen vermelden welke onderwerpen tijdens de presentatie aan bod moeten komen, is niet altijd voldoende. De aanbestedende dienst moet ook voldoende duidelijk maken waarop binnen die onderwerpen wordt gelet. Een beoordeling van slechts het “totaalbeeld” kan problematisch zijn wanneer niet valt na te gaan welk gewicht de beoordelaars aan de afzonderlijke aspecten hebben toegekend.
Blijf tijdens de beoordeling binnen het kader
De beoordelingscommissie moet zich strikt houden aan de vooraf bekendgemaakte beoordelingsaspecten en beoordelingssystematiek. Zij mag tijdens de presentatie geen nieuwe maatstaven introduceren. Ook moet iedere inschrijver onder vergelijkbare omstandigheden worden beoordeeld. Dat vraagt om een zorgvuldig ingerichte procedure. De beoordelaars moeten goed worden geïnstrueerd, de vragen moeten voldoende vergelijkbaar zijn en de samenstelling van de beoordelingscommissie moet aansluiten bij wat in de aanbestedingsstukken is bekendgemaakt. Wijzigingen in de samenstelling of werkwijze kunnen het transparantie- en gelijkheidsbeginsel schenden, zeker wanneer daardoor niet alle inschrijvers door dezelfde deskundigen of onder dezelfde voorwaarden worden beoordeeld.
Een stevige motivering is extra belangrijk
Juist omdat een mondelinge beoordeling moeilijker achteraf te controleren is, moet de gunningsbeslissing duidelijk maken waarom een bepaalde score is toegekend. Een algemene mededeling dat de presentatie “voldoende overtuigend” of “minder onderscheidend” was, zal vaak niet volstaan. De motivering moet aansluiten bij de vooraf bekendgemaakte beoordelingsaspecten en inzicht geven in de relevante sterke en zwakke punten. De afgewezen inschrijver moet kunnen controleren of de presentatie volgens de aangekondigde spelregels is beoordeeld en of de toegekende score de gunningsbeslissing kan dragen. Vanwege het subjectieve karakter van het beoordelingskader stelde de Commissie in Advies 787 hoge eisen aan deze motivering.
Praktische tips
Voor inkopers
- Bepaal vooraf of de presentatie zelfstandig wordt beoordeeld of slechts een ander criterium verduidelijkt.
- Koppel de beoordeling aan de uitvoering van de opdracht en niet aan persoonlijke uitstraling.
- Beschrijf de beoordelingsaspecten, puntenschaal en invloed op de eindscore zo concreet mogelijk.
- Instrueer beoordelaars om uitsluitend de bekendgemaakte aspecten mee te wegen.
- Zorg dat alle inschrijvers onder gelijke omstandigheden worden beoordeeld.
- Leg de beoordeling per aspect zorgvuldig vast en motiveer de uiteindelijke score inzichtelijk.
Voor inschrijvers
- Controleer of duidelijk is welke functie de presentatie binnen de beoordeling heeft.
- Richt de presentatie volledig op de aangekondigde beoordelingsaspecten.
- Laat bij voorkeur de mensen presenteren die daadwerkelijk bij de uitvoering betrokken zullen zijn, als de aanbestedingsstukken dat verlangen.
- Onderbouw uitspraken met concrete maatregelen, voorbeelden en aantoonbare resultaten.
- Stel vóór inschrijving vragen of maak bezwaar wanneer het beoordelingskader onduidelijk is.
- Controleer na de gunningsbeslissing of de motivering aansluit bij de vooraf bekendgemaakte criteria.
Conclusie
Een presentatie kan een nuttig en juridisch toelaatbaar gunningscriterium zijn. De presentatie mag echter geen vrijblijvende kennismaking of populariteitswedstrijd worden. Doorslaggevend is dat zij inhoudelijk verband houdt met de opdracht, dat vooraf duidelijke spelregels gelden en dat de beoordeling controleerbaar wordt gemotiveerd. Voor inkopers ligt de uitdaging in een zorgvuldige inrichting en uitvoering. Voor inschrijvers geldt dat zij onduidelijkheden tijdig aan de orde moeten stellen en hun presentatie nauwkeurig moeten afstemmen op het gepubliceerde beoordelingskader.
Relevante bepalingen Aanbestedingswet 2012
Artikel 1.9 Aw 2012 (transparantiebeginsel)
De aanbestedende dienst moet transparant handelen. Dit vormt de basis voor de eisen die aan presentaties en interviews worden gesteld: vooraf moet duidelijk zijn wat wordt beoordeeld, hoe wordt beoordeeld en hoe de score tot stand komt.
Artikel 2.114 Aw 2012 (economisch meest voordelige inschrijving)
Een presentatie kan onderdeel uitmaken van de beoordeling van de beste prijs-kwaliteitverhouding, mits zij bijdraagt aan de beoordeling van de kwaliteit van de inschrijving.
Artikel 2.115 Aw 2012 (gunningscriteria)
Gunningscriteria moeten verband houden met het voorwerp van de opdracht en mogen niet leiden tot een willekeurige of discriminerende beoordeling. Dit is de belangrijkste wettelijke basis voor het gebruik van een presentatie als (sub)gunningscriterium.
Artikel 2.130 Aw 2012 (motivering gunningsbeslissing)
De aanbestedende dienst moet inzichtelijk motiveren waarom een bepaalde score is toegekend, zodat een afgewezen inschrijver de beoordeling kan toetsen. Dit geldt in het bijzonder bij presentaties en interviews, die een zekere mate van subjectiviteit kennen.

